biografia
galerie obrazków
partytury
d德i瘯i
p造ty artystyczne
performance
dzia豉nia kuratoryjne
kontakt





P造ty bezd德i璚zne i ONOMATOPEJA

Andrzej Mitan - jeden z najbardziej oryginalnych i zjawiskowych artystów na polskiej scenie niekonwencjonalnej wokalistyki i d德i瘯owego performance - zaprezentowa w Galerii Entropia najnowszy i zarazem ostatni projekt, którym zwie鎍za i bezapelacyjnie ko鎍zy swoj ró積orodn dzia豉lno嗆 artystyczn. Tytu wystawy 陰czy dwa graniczne momenty biografii artysty i spina klamr ca陰 twórcz drog poety d德i瘯u, performera, kuratora i koordynatora wielu festiwali, wystaw, koncertów i sympozjów, uczestnika artystycznego ruchu „Fluxus”, za這篡ciela kilku grup artystycznych oraz pomys這dawcy, twórcy i wydawcy unikatowej serii dziewi璚iu artystycznych p造t gramofonowych.

Moment alfa w biogramie Andrzeja Mitana to za這穎na w 1968 roku grupa artystyczna ONOMATOPEJA. Czasy d逝gow這sej kontrkultury na wystawie w Entropii zosta造 przywo豉ne poprzez archiwalia fotograficzne (przede wszystkim zdj璚ia Czes豉wa Chwiszczuka z akcji "FORMAT" z 1976 roku) i d德i瘯owe (nagrania live z klubu Riviera-Remont z lat 1975-8 na p造cie ONOMATOPEJA wydanej w roku 2014).

Zw豉szcza jedna z fotografii Czes豉wa Chwiszczuka zdaje si doskonale ilustrowa mentalny kontekst tamtych czasów. Wida na niej grupk m這dych ludzi pozuj帷ych na tle serii zdj耩 przedstawiaj帷ych kilka dziwnych postaci: 造s kobiet, kobiet krótko ostrzy穎n, trzech d逝gow這sych i brodatych m篹czyzn oraz jednego 造sego jak kolano w powtórzonych, stylizowanych na kryminalne kadrach (sk豉d grupy ONOMATOPEJA). M這dzi mieszka鎍y 安inouj軼ia - ot, tacy sobie, zwyczajni, nie dziwni, umiarkowanie ow這sieni - wygl康aj na zadowolonych, mo瞠 nawet dumnych, bo fotograf czyni帷 zado嗆 pro軸ie uwieczni ich na tle wizualnego komunikatu zajmuj帷ego spory format. Sam format zdawa si wskazywa na legalno嗆 przedsi瞝zi璚ia, ale to, co przedstawia, musia這 by dla nich czym na kszta速 ufo… Troch pachnia這 krymina貫m, lecz równie dobrze mog這 by czym wa積ym albo s造nnym w jakiej sferze… Z pewno軼i by這 czym pozasystemowym… To rozumieli doskonale… I uwiecznili si staj帷 wokó znaleziska czy trofeum niczym jacy odkrywcy lub my郵iwi. By造 to czasy, kiedy d逝gie w這sy bywa造 powodem zatrzymania przez si造 porz康kowe. Andrzej Mitan, do dzi wierny fryzurze hippie, nie raz prze篡wa to na w豉snej skórze. Wspomnia te, 瞠 z powodu w這sów zmieni uczelni z UMCS, gdzie musia strzyc si nieomal co tydzie ze wzgl璠u na zaj璚ia wojskowe, na KUL, gdzie w這som pozwalano rosn望.

Moment omega to 鈍ie穎 wyt這czone kr捫ki (z這ty, srebrny i br您owy) P造t bezd德i璚znych, które w Entropii mia造 swoj ABSOLUTN PREMIER! Z這te i srebrne kr捫ki s w rozmiarze p造ty CD, natomiast br您owy posiadaj帷y spiralne rowki (jak nale篡) ma rozmiar winylowego LP. Wszystkie odlane s z br您u i odpowiednio powleczone 24-karatowym z這tem lub srebrem. Zw豉szcza te kr捫ki 逝dz帷o przypominaj zwyk貫 p造ty CD, z kolei br您owa LP sugeruje swoimi rowkami mo磧iwo嗆 odtwarzania d德i瘯u. P造ty te jednak nie s no郾ikami d德i瘯ów. Przecz帷 w豉snej funkcji s l郾i帷ymi materializacjami idei p造ty - "z這tego kr捫ka", dysku, s obiektami kontemplacji intelektualnej i wzrokowej, s pomnikami p造t, s rze嬌ami. Jako z逝dzenie przedmiotów codziennego u篡tku zdaj si zatem traktowa na opak ide ready mades Duchampa, podobnie jak to czyni Jasper Johns swoimi odlewami puszek piwa w br您ie (Printed Bronze, 1960). Zwa篡wszy jednak, 瞠 Andrzej Mitan P造tami bezd德i璚znymi wie鎍zy dzie這 swojego 篡cia, za trop ciekawszy i bardziej adekwatny od ready mades na opak nale篡 przyj望 bezd德i璚zno嗆 najnowszych i ostatnich p造t artysty obdarzonego wspania造m g這sem i pos逝guj帷ego si w twórczo軼i przede wszystkim d德i瘯iem. Bezd德i璚zno嗆 p造t, które ze swej natury s逝篡 maj odtwarzaniu d德i瘯ów, prowokuje do uznania jej za wymowne milczenie. Not Wanting to Say Anything About Marcel (Nie chc帷 powiedzie niczego o Marcelu) to tytu dzie豉 Johna Cage'a po鈍i璚onego Duchampowi po jego 鄉ierci w 1968 roku. By豉 to seria litografii oraz zestaw o鄉iu p造t z pleksiglasu pokrytych wyrazami i literami losowo wybranymi ze s這wnika. Nie przedstawia造 瘸dnej tre軼i, by造 niewymowne… Niewymowno嗆 bywa wyrazem 瘸lu z powodu utraty. Bywa te okre郵eniem niemo積o軼i obj璚ia jakiego bezmiaru. Nie chc帷 powiedzie niczego … By ju trop na wspak i w poprzek Dada. Mo積a jeszcze pod捫y tropem Dada zupe軟ie wprost i dostrzec w P造tach bezd德i璚znych konsekwentne zwie鎍zenie dokona wydawniczych artysty, który wszystkie p造ty (23, w tym 16 autorskich) czyni tak瞠 obiektami wizualnymi. W sposób szczególny dotyczy to bezprecedensowej "dziewi徠ki". Ka盥a z tych p造t stanowi豉 unikalny obiekt artystyczny. Ich ok豉dki zosta造 zaprojektowane i wykonane w formie r瘯odzie豉 przez polskich artystów awangardowych (m.in. Edwarda Krasi雟kiego, W這dzimierza Borowskiego, Jaros豉wa Koz這wskiego, Ryszarda Winiarskiego, Andrzeja Szewczyka, Tadeusza Rolke). W warstwie d德i瘯owej zawiera造 unikalne dokumentacje dokona plejady polskiej awangardy muzycznej - wirtuozów, kompozytorów, eksperymentatorów, performerów, a tak瞠 re篡serów d德i瘯u (jak m.in. Andrzej Bie瘸n, Krzysztof Knittel, Helmut Nadolski, Andrzej Przybielski, Zdzis豉w Piernik, Tadeusz Sudnik). Egzemplarze tych p造t znajduj si w muzeach na ca造m 鈍iecie (m.in. w Centrum Pompidou w Pary簑, w archiwum ruchu Fluxus w Nowym Yorku, a tak瞠 - w skromnym zestawie - w Galerii Entropia). Zanim jednak dope軟i豉 si s造nna "dziewi徠ka", jednoczesn premier na Jazz Jamboree w Warszawie w roku 1984 mia這 5 p造t artystycznych z tej serii. Podczas wernisa簑 w Entropii gówny promotor i autor koncepcji tego wydawnictwa barwnie opowiedzia o okoliczno軼iach produkcji ok豉dek. Ca豉 rzecz odby豉 si w pustostanie przy ulicy Siennej zaanektowanym przez artystów na manufaktur, w której r璚znie wytwarzali ok豉dki p造t. Dzia這 si to w trudnym czasie poszukiwa ksi璠za Popie逝szki, kiedy wszystkie s逝瘺y mia造 oczy dooko豉 g這wy. A trzeba by這 wnie嗆 na drugie pi皻ro dwie tony tektury na ok豉dki… i oczywi軼ie nie usz這 to skwapliwej uwadze s御iadów. Gdy pewnego dnia do miejsca wspólnej pracy wpad這 dwunastu czy trzynastu milicjantów pod wodz kapitana, ich oczom ods這ni si przedziwny widok. Musieli doj嗆 do wniosku, 瞠 trafili do domu wariatów: jeden nakleja na tekturze jakie paski (Edward Krasi雟ki), drugi chrzci ok豉dki czerwonym akrylem (Ryszard Winiarski), nast瘼ny (Andrzej Szewczyk) zawzi璚ie struga kredki siedz帷 nad wielkim stosem wiórów itd. "Co si tu, k…, dzieje?!" - zawrzeszcza kapitan, który jednak - po uprzejmym wyja郾ieniu Andrzeja Mitana - pozwoli artystom popracowa jeszcze przez dwa tygodnie, do czasu Jazz Jamboree. "A potem wynocha st康 i 瞠by nikt was tu wi璚ej nie widzia!"

Pomi璠zy momentami alfa i omega rozci庵a si nieomal pi耩dziesi璚ioletni okres aktywno軼i artystycznej i organizatorskiej, któr mo積a okre郵i jako totaln, bo zespalaj帷 wiele mediów sztuki, a sztuk z filozofi i z 篡wym kontekstem rzeczywisto軼i. Wyrasta ona z idei i dzia豉 interdyscyplinarnych, które rozwin窸y si w latach 50. i 60. zw豉szcza w USA, z ducha Dada i Fluxusu, z ducha zachodniej kontrkultury. Jednocze郾ie czerpie te inspiracje z rodzimej literatury i refleksji filozoficznej (m.in. Norwid, Witkacy), zawiera konotacje natury etycznej i metafizycznej oraz g喚bokie i nieprzypadkowe odniesienia do religii (chrze軼ija雟kiej). Nosi te znaki szczególne tamtego czasu. Pocz徠ki aktywno軼i Mitana przypadaj na czasy kolejnych erupcji i w ko鎍u eksplozji d捫e wolno軼iowych w Polsce. Wystarczy przytoczy kilka pocz徠kowych dat z artystycznego biogramu, by waga kontekstu w jego twórczo軼i sta豉 si oczywista: ONOMATOPEJA (1968 - Marzec w Polsce, Maj w Pary簑), Akcja "Format" (1976 - Czerwiec w Radomiu, Ursusie, P這cku), "Ksi璕a Hioba" (1981 - stan wojenny w Polsce), "Pi耩 p造t gramofonowych" (1984 - porwanie i 鄉ier ks. Popie逝szki). Mitan okre郵i siebie jako artyst intermedialnego. Poczynaj帷 od ONOMATOPEI intermedialno嗆 realizowa przede wszystkim kolektywnie, a wi璚 nie tylko przez 陰czenie ró積ych mediów sztuki w dzia豉niach w豉snych, ale poprzez 陰czenie artystów ró積ych mediów i wspó速worzenie z nimi nowej artystycznej jako軼i w spektaklach, koncertach i performensach (Super Grupa Bez Fa連zywej Skromno軼i, Niezale積e Studio Muzyki Elektroakustycznej, 安i皻a Racja, Koncert Figur Niemo磧iwych). Kolektywny charakter jego dzia豉lno軼i objawia si w豉軼iwie w ka盥ym przedsi瞝zi璚iu, które inicjowa - czy by這 to wydawnictwo p造towe, wystawa, festiwal, czy wreszcie s造nne Seminarium ETC dwukrotnie zorganizowane wspólnie z Emmettem Williamsem, wspó速wórc legendarnego Fluxusu, z którym Mitana 陰czy豉 wieloletnia przyja潯. Mia這 to miejsce w roku 1987 za panowania gen. Jaruzelskiego, wi璚 by mog這 doj嗆 do skutku wymaga這 od organizatora nieprawdopodobnej ekwilibrystyki i determinacji. S這wem: by to bardzo trudny egzamin z intermediów, ale poszed bardzo dobrze i do Polski zjechali arty軼i z ca貫go 鈍iata.

Andrzej Mitan opiera swoje wyst徙ienia na kreatywnej interakcji z otoczeniem i to ze 鈍iadomo軼i tworzenia nowej struktury d德i瘯owej. Bywa kap豉nem trójjedynej chorei: poszukiwa przestrzeni, w której d德i瘯 zmienia si s這wo, abstrakcja drgaj帷ej fali przenika do sfery znaczenia i tam wy豉dowuje si w emocjonalnym poruszeniu. I tym razem, zgodne z zapowiedzi artysty, w trakcie wieczoru odby si „performensik”, który przeszed w „hapenin瞠k”. Mitan rozdaj帷 autorskie kartki wypowiada na przemian nast瘼uj帷e zdania: „Nie krzycz tak g這郾o, bo nie us造szysz ust, którymi 鈍iat wypowiada ciebie”, „Nie biegnij tak szybko, bo nie do鈍iadczysz drogi, która przemawia twoimi nogami”. Rewers kartki zawiera jeszcze jeden tekst: „elita to ludzie 篡j帷y w prawdzie, których charakteryzuje bezinteresowno嗆 w czynieniu dobra i pi瘯na”. Tekst ten w 郵ad za wskazówkami artysty zosta kilkakrotnie odczytany chórem przez publiczno嗆: raz, 瞠by us造szeli to wszyscy w galerii, drugi raz, by us造sza to ca造 Wroc豉w, trzeci raz by us造sza豉 to ca豉 nasza Ojczyzna i czwarty raz, aby us造sza to ca造 鈍iat. Kto wie, mo瞠 nawet 鈍iat biznesu? Zdania te pochodz z "Polskiego poematu dydaktycznego" - spektaklu-wyk豉du, który powsta w roku 2004, swoj premier w pe軟ym sk豉dzie osobowym mia w 2007, a nast瘼nie mia wiele ods這n w rozmaitych postaciach, miejscach (tak瞠 w galerii Entropia w 2009) i konfiguracjach osobowych (Janusz Skowron, Tadeusz Sudnik, Zbigniew Wegehaupt, Mieczys豉w Litwi雟ki). "Poemat" to utwór wielopoziomowy - jednocze郾ie poetycki, d德i瘯owy i filozoficzny, a przy tym, jak zdecydowana wi瘯szo嗆 dorobku Mitana, efemeryczny - otwarty i w ruchu, wra磧iwy na odmienne konteksty i sytuacje, nastawiony na dialog z publiczno軼i i bezpo鈔ednio嗆 dzia豉nia "do s逝chu". Prócz misternej struktury poetycko d德i瘯owej zawiera autorskie przemy郵enia dotycz帷e filozofii sztuki i twórczo軼i. Zawiera te przes豉nie, "przes豉nie proste jak cisza" skierowane bezpo鈔ednio do s逝chacza, by zostawi urojone interesy i da sobie mo磧iwo嗆 us造szenia i do鈍iadczenia samego siebie i 鈍iata. W tym kontek軼ie zagadkowa bezd德i璚zno嗆 ostatnich p造t Mitana objawia si jako ekwiwalent bezinteresowno軼i zarówno w elitarnej sztuce jak i w zwyk造m 篡ciu.
Swoj drog, ka盥y z odwiedzaj帷ych wystaw fanów fonografii wyra瘸 ochot po這瞠nia br您owej p造ty na talerz gramofonu, w這瞠nia l郾i帷ych kr捫ków do szufladki odtwarzacza i us造szenia bezd德i璚zno軼i...


--------------------------------------

Andrzej Mitan
P造ty bezd德i璚zne i ONOMATOPEJA
GALERIA ENTROPIA
2.10. - 16.10.2015

performance / obiekty / d德i瘯i fotografie Czes豉w Chwiszczuk (z cyklu "Akcja FORMAT", 安inouj軼ie, 1976) oraz Antoni Zdebiak, Miros豉w Bereza, Miros豉w Makowski, Wiktor Gutt, Marek Suchecki-Geniusz oraz zdj璚ia z archiwów Andrzeja Mitana, Wandy Mitan, Haliny Ga趾owskiej

wspó逍raca: Grójecki O鈔odek Kultury /logo/ http://gokgrojec.pl

zdj璚ia dzi瘯i uprzejmo軼i Galerii Entropia
fot. Mariusz Jodko”.

Alicja Jodko